De ligging van Oostend aan de zee betekent niet alleen dat inwoners meer kans maken om met de voeten in het water wakker te worden, of erger, door overstroming van de woeste zee. In mijn vorige blog kon u al lezen hoe de kustbewoners dat in het verleden meermaals meemaakten. In deze blog leest u hoe een ander gevaar schuilt in die ligging aan de zee.
De strategische ligging aan de zee en de aanwezigheid van een zeehaven en een luchthaven, maakten van Oostende een doelwit voor vijandige mogendheden. Oostende was dan ook meermaal het strijdtoneel in grote oorlogen die de stad hebben verminkt.
Het Beleg van Oostende
In de 17de eeuw werd in Oostende een Europese oorlog uitgevochten die gekend is onder de naam Het Belegvan Oostende. De Spaanse troepen van koning Filips III belegerden de stad gedurende drie lange oorlogsjaren en hebben haar bijna totaal verwoest. De strijd is een episode in de godsdienstoorlogen die West-Europa teisterden gedurende de 16de en 17de eeuw. De katholieke machthebbers wilden het opkomende protestantisme uitroeien. De Nederlanden keerden zich tegen de Spaanse koning. De Nederlanders bezetten de meeste havens, waaronder ook Oostende. Oostende, contrarie als we zijn, koos partij voor de Nederlandse troepen tegen het strenge regime van de Spaanse koning.
Eind 16de eeuw bouwden Nederlandse ingenieurs rond de kleine stadskern van Oostende versterkingen met stampaarde, roggestro en takkenbossen. Er kwamen ook toegangspoorten. De Nederlandse prins Maurits van Nassau verdedigde de Oostendse haven zodat die door Engelse schepen bevoorraad kon worden.
De Spaanse troepen bouwden forten rond Oostende om de stad te kunnen insluiten en langdurig te belegeren. De forten waren verbonden met een ringweg en via het water langs bevaarbare kreken. Fort Albertus in de duinen van Mariakerke was het belangrijkste fort: aartshertog Albrecht en zijn generaal verbleven er gedurende het Beleg. Het Albertpark, waar nu de bankettempel staat, op Mariakerke herinnert ons nog aan dit fort. Ook de Clarahoeve in de Stuiverstraat is genoemd naar het oorspronkelijke Fort Clara.
Tijdens het Beleg, dat meer dan drie jaar duurde, werden heel wat nieuwe oorlogstechnieken uitgevonden en toegepast. Zo bouwden de Spaanse troepen een nieuwe aanvalstoren, De Grote kat. Het was een soort platform op de dijk, ongeveer ter hoogte van de huidige Venetiaaanse Gaanderijen. Het leger van de Spaanse koning wilde zo de bevoorrading van Oostende verhinderen. Van op een toren bestookten kanonnen de stad onophoudelijk, tot de Staatsen (Nederlanders en Engelsen) de toren in brand schoten. De oorlogssituatie was een uitgelezen kans voor ingenieurs om hun nieuwe wapensystemen uit te proberen. Er verschenen ook dagelijks kranten die berichtten over de oorlog.
De Nederlandse en Engelse troepen (de Staatsen) in Oostende pasten een eeuwenoude verdedigingstechniek toe: ze staken de duinen aan de oostzijde van de stad door. Hier bevindt zich nu nog steeds de haven. Een grootschalige aanval van de Spaanse troepen in januari 1602 werd door de legendarische Nederlandse veldheer Francis Vere afgeslagen door een dijk door te steken waardoor 2500 soldaten van Albrechts leger door het zeewater werden meegesleurd en verdronken. Vanaf 1603 werd de stad langs alle kanten beschoten. In 1604 veroverden de Spaanse troepen en hun bondgenoten steeds meer bastions waardoor de toestand voor de Staatse troepen onhoudbaar werd en zij op 20 september 1604 onderhandelingen opstartten. Prins Maurits van Nassau was bereid om Oostende op te geven als hij met zijn overgebleven leger van 4500 soldaten de stad mocht verlaten en als de gevangenen zouden worden uitgewisseld. Aartshertog Albrecht stemde hier mee in. Op 22 september trokken de Staatsen, Engelsen en overgebleven inwoners van Oostende zich terug en werden ze verscheept naar Zeeland. De Spaanse overwinnaars boden de Staatse gouverneur ’s avonds een prachtig banket aan. Het was dus geen smadelijke nederlaag maar een eervolle terugtrekking.
De aartshertogen Albrecht en Isabella samen met legeroverste Spinola hadden drie en een half jaar nodig om Oostende in te nemen. Er sneuvelden 100.000 soldaten: 45.000 langs Spaanse zijde, 52.000 langs Staatse zijde. De aartshertogen Albrecht en Isabella bezochten op 3 oktober de verwoeste stad.
Daarmee kwam een einde aan deze Europese oorlog. De oorlog hertekende de landsgrenzen want Sluis bleef bij de Staatsen omdat de Staatse troepen Oostende hadden opgegeven. De grens tussen het huidige België en Nederland werd na het Beleg van Oostende vastgelegd. En meteen is ook de grens tussen het protestantse noorden en het katholieke zuiden getrokken.
Nog een wistjedatje: weet je wat de Isabellakleur betekent?
De herovering van Oostende tijdens het Beleg van Oostende was voor de aartshertogen Albrecht en Isabella heel belangrijk. Volgens de legende legde Isabella een dubbele gelofte af. Ze beloofde een kerk te bouwen indien Oostende zou vallen en ze zou niet van hemd veranderen tot de stad was heroverd. Ze hield beide beloften: ze liet de basiliek van Scherpenheuvel bouwen als dank en haar hemd had op het einde van vier jaar oorlog een vale, grauwgele tint. Men noemt die kleur nog steeds het Isabellageel.
Bekijk de kaart op volledige grootte
De afbeelding is een kaart van Oostende door Hans Wiericx uit 1610 waarop we duidelijk de oprukkende Spaanse troepen en de versterkte stad Oostende zien
