De voorbije dagen ontstond er ophef na uitspraken van filosoof en opiniemaker Maarten Boudry in De Afspraak. Boudry beweerde dat cijfers rond jongeren, conservatisme en afkomst binnen een VRT-studie bewust afgezwakt of weggemoffeld werden. Meteen volgde de reflex die we ondertussen kennen: ontkennen, nuanceren, wegmasseren, framen.
Dit alles is het gevolg van een onderzoek Foto van Vlaanderen waaruit blijkt dat jonge Vlamingen, vooral jonge mannen, opvallend traditioneler denken over gender en relaties dan oudere generaties. Zo zegt één op de drie jongeren liever geen transpersoon als vriend(in) te willen, en groeit bij een deel van de jongeren de steun voor klassieke man-vrouwrollen.
De VRT koppelt die evolutie onder meer aan invloeden van de zogenaamde “manosfeer” op sociale media.
Maar wat men amper durft benoemen, is wáár veel van die conservatieve ideeën vandaag óók sterk aanwezig zijn. Want wanneer traditionele opvattingen voortkomen uit religieuze of islamitische hoek, wordt het debat opvallend voorzichtiger gevoerd. Dan spreekt men liever over “gevoeligheden”, “context” of “kansarmoede”.
En kijk eens wat er gebeurt wanneer je het interview googelt.
Bovenaan prijkt meteen het artikel van de VRT zelf, waarin de openbare omroep zichzelf vrijpleit en benadrukt dat alles “onjuist” zou zijn.
Geen neutrale samenvatting. Geen open debat. Meteen een verdedigingslinie.
Dat alleen al zegt veel.
Maarten Boudry is een Vlaamse filosoof, auteur en voormalig UGent-academicus. Hij staat bekend om zijn scherpe debatten, zijn kritiek op dogma’s en zijn uitgesproken verdediging van vrije meningsuiting en wetenschappelijk denken.
Je hoeft het niet altijd met hem eens te zijn om te zien wat hier gebeurt.
Boudry raakt een zenuw.
En in Vlaanderen is dat tegenwoordig gevaarlijker dan ooit.
Want bepaalde onderwerpen mag je nog amper benoemen zonder meteen in een hoek gezet te worden.
We leven in een tijd waarin woorden voortdurend herschreven worden.
Problemen krijgen zachtere namen.
Feiten worden “gevoelig”.
Patronen mogen enkel benoemd worden als ze politiek veilig zijn.
En zodra iemand tóch zegt wat veel mensen denken, volgt dezelfde choreografie:
“Dat klopt niet.”
“Dat is stigmatiserend.”
“Dat is polariserend.”
Maar weet je wat pas polariserend werkt?
Doen alsof mensen niet zien wat ze elke dag rondom zich zien.
Wanneer burgers merken dat media bepaalde onderwerpen voorzichtig behandelen zodra het over de islam, migratie of integratie gaat, dan groeit wantrouwen.
Niet omdat mensen dom zijn.
Maar omdat ze voelen dat er twee maten en twee gewichten bestaan.
Kritiek op islam is niet hetzelfde als haat
Dat onderscheid lijken veel media compleet vergeten.
Je kan perfect respect hebben voor individuele moslims én tegelijk kritisch zijn voor conservatieve religieuze invloeden die botsen met Westerse waarden zoals vrije meningsuiting, gelijkheid tussen man en vrouw of holebirechten.
Maar precies daar wringt het vandaag.
Die kritiek wordt vaak behandeld alsof ze automatisch verdacht is.
Alsof elke bezorgdheid meteen “extreemrechts” zou zijn.
Daardoor ontstaat iets gevaarlijks:
Geen open gesprek meer.
Alleen nog angst om verkeerd geciteerd te worden.
Veel mensen ervaren dat hun wijken, scholen en steden snel veranderen.
Dat is geen complottheorie.
Dat is demografische realiteit.
De discussie daarover zou rationeel en eerlijk gevoerd moeten kunnen worden.
Maar in plaats daarvan zie je vaak een reflex van minimaliseren.
Alsof het benoemen van spanningen op zich erger is dan de spanningen zelf.
En net daar zit het probleem.
Wanneer media vooral bezig lijken met het beschermen van gevoeligheden in plaats van het benoemen van maatschappelijke fricties, verliezen ze hun geloofwaardigheid.
Een openbare omroep hoort geen ideologische begeleider van de bevolking te zijn.
Hij hoort informatie te brengen.
Volledig.
Ook wanneer die ongemakkelijk is.
Misschien zijn de cijfers van Boudry onvolledig.
Misschien niet.
Maar de kern van het debat gaat ondertussen al lang niet meer enkel over cijfers.
Het gaat over vertrouwen.
Vertrouwen dat media niet filteren op basis van ideologische gevoeligheden.
Vertrouwen dat burgers volwassen genoeg zijn om feiten zelf te interpreteren.
Vertrouwen dat journalisten niet beslissen welke waarheid “maatschappelijk wenselijk” is.
Want zodra mensen het gevoel krijgen dat informatie gestuurd wordt, zoeken ze hun waarheid elders.
En dan krijg je precies de polarisatie waar dezelfde media achteraf weer verontwaardigd over doen.
Over heel Europa groeit dezelfde frustratie.
Niet omdat mensen plots radicaler geworden zijn.
Maar omdat ze moe worden van het constante ontkennen van wat zichtbaar is.
Mensen willen geen propaganda.
Geen morele lessen.
Geen semantische rookgordijnen.
Ze willen eerlijkheid.
Zelfs wanneer die ongemakkelijk is.
En misschien is dat uiteindelijk waarom figuren zoals Maarten Boudry zoveel reacties oproepen.
Niet omdat hij altijd gelijk heeft.
Maar omdat hij zegt wat velen voelen dat niet meer gezegd mág worden.
En zodra een samenleving bang wordt van woorden, wordt zwijgen gevaarlijker dan spreken.
Foto’s van Pixabay
