Iedereen heeft er wel wat in de apothekerskast liggen: ongebruikte medicatie die niet meer genomen hoeft te worden maar die nog niet over de houdbaarheidsdatum en dus nog perfect bruikbaar is. Velen brengen die terug naar de apotheek maar nog meer mensen gooien die, meestal nadat de houdbaarheid overschreden is (en eens om de zoveel jaar) in de vuilnisbak.
Ikzelf, als kankerpatiënt met autisme en diabetes heb ze ook, drie plastic zakken vol in de garage, die ik ooit nog wel eens zal terugbrengen naar de apotheek maar die ik altijd vergeet in de koffer te leggen. De foto hierboven is trouwens een klein deeltje van wat ik nog moet binnenbrengen…
Ik zorg er namelijk altijd voor dat ik van alles enkele dozen (meestal goed voor een week of drie, vier) voorraad achter de hand heb voor als er eens iets niet beschikbaar is in de apotheek. Als je zoals ik meer dan 20 dagelijkse medicijnen neemt durft dat immers al eens voor te komen (zoals vorig jaar een maand lang geen insuline beschikbaar was, dankzij de Ozempic-rage) en ik mag er niet van dromen dat ik zonder mijn zware fentanyl pijnstillers of mijn insulineinjecties de dag zou moeten doorkomen. Echter, soms wordt mijn medicatieschema al eens aangepast, waardoor ik plots enkele dozen heb met medicijnen die ongeopend zijn, en nog voor meer dan een jaar houdbaar, die ik dan jammer genoeg moet weggooien. In België wordt die medicatie terugbetaald in de apotheek, hier in Portugal niet, maar de resultaten zijn dezelfde: de medicatie dient vernietigd te worden. Tot nu toe stelde ik mij, net zoals u waarschijnlijk, niet te veel vragen over.
Tot het programma “Wat houdt ons tegen?” van de Nederlandse openbare omroep HUMAN, dat ik kijk via de wereldomroep BVN van de Nederlandse NPO, tijden het zappen mijn aandacht vasthield toen bleek dat het onderwerp van de uitzending de honderden tonnen verspilde medicijnen was die de EU, en dan in het bijzonder Nederland, jaarlijks vernietigt.
Door de Europese Falsified Medicines Directive (Richtlijn 2011/62/EU), die er (naar verluidt) gekomen is na heel wat gelobby van de pharmasector, mogen medicijnen, eenmaal afgeleverd aan de patiënt, immers niet opnieuw aan een andere patiënt verstrekt worden. Om namaak te voorkomen. Namaak die bij keuring door de apotheek onmiddellijk door de mand zou vallen trouwens, daar dienen die unieke streepjescodes per verpakking voor, maar soit.
Een goede zaak, hoor ik u denken, want wie verzekert mij dat het medicijn wel onder optimale omstandigheden bewaard is (zonder dat u erbij stil staat dat u ook bij een hittegolf gewoon uw dagelijkse medicatie neemt zonder bijzondere maatregelen te nemen bij de bewaring ervan). Of dat mensen in Spanje die medicatie ook gewoon bij temperaturen boven de 25°C gebruiken, zonder een opmerkelijk verschil in de werking.
Maar wat als er aan de medicatie geprutst is? Misschien kunnen we daarom eens beginnen met de ongeopende, verzegelde medicatie. Medicatie die, dankzij de unieke barcode op het doosje, traceerbaar is tot bij de eerste patiënt aan wie het afgeleverd werd. Hier in Portugal wordt zelfs de identiteitskaart gevraagd van wie in naam van de patiënt zware medicatie afhaalt. Ook die is hier dus gekend! En bij medicatie uit het ziekenhuis, die vaak per pil door een professionele verpleegkundige uit de optimale bewaarplaats gehaald wordt.
Bovendien, en dat is voor een groot deel van de langdurig zieken of gepensioneerden ook niet te verwaarlozen, kost de herdistributie van medicijnen minder aan het RIZIV en de mutualiteit, die daarvoor de patiënt jaarlijks een (fikse?) korting kan geven.
In ziekenhuizen wordt medicatie vaak per eenheid, per pil, verschaft waardoor de overgebleven pillen “niet aan de patiënt verschaft zijn” en de Europese richtlijn niet van toepassing is en de geopende verpakking meerdere patiënten kan dienen. Maar voor zaken als inhalators, druppels en siropen is dat vanzelfsprekend niet het geval. Die worden dan ook vernietigd, ook in het systeem van hergebruik waar het enkel over de ongeopende verpakkingen zou gaan: van zodra een patiënt het medicijn op de kamer ontvangen heeft wordt het als geopend beschouwd.
Voor thuisverpleging geldt een ander principe, daar wordt, toch bij een van de grootste thuisverplegingscentrales van het land, de ongeopende medicatie teruggebracht naar de apotheek, waar ze weliswaar terugbetaald maar ook vernietigd wordt, net als de geopende medicatie, die uiteraard niet terugbetaald wordt. 100% voor de verbrandingsoven dus, geopend of niet!
Een Nederlands onderzoek gaat ervan uit dat 7% van de CO₂-uitstoot bestaat uit het afval van de gezondheidszorg en dat 41,2% daarvan op het conto te schrijven is van (ongebruikte) geneesmiddelen. Gezien Nederland een gelijkaardig welvaartsniveau heeft als België en ook de gezondheidszorg vergelijkbaar is mogen we ervan uitgaan dat ook in België de trend gelijkaardig zal zijn. Ook hier zorgt de vergrijzing er bovendien voor dat we tegen 2040 bij ongewijzigd voorschrijfgedrag tot 20% meer geneesmiddelen zullen verbruiken. Een getal dat trouwens al met 77% gestegen is, alleen al in de laatste 24 jaar!
30 tot 60% van de ondervraagden staat niet afkeurig tegen het opnieuw gebruiken van ongeopende restmedicatie (binnen de houdbaarheidsdatum uiteraard) en momenteel loopt al geruime in samenwerking met het Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijnmegen een onderzoek op de afdeling Oncologie. Dr. Charlotte Bekker, assistant professor farmacie aan het Radboudumc, is ook al een decennium met het thema bezig. In de studie onderzocht ze of heruitgifte van kankermedicatie veilig kan. Reeds in 4 ziekenhuizen met samen in totaal 1071 patiënten werden ongebruikte medicijnen verzameld door de ziekenhuisapotheekapotheek, ook als die medicatie van bij de patiënten thuis kwam en dus niet in de gecontroleerde omgeving van het ziekenhuis bewaard werd Die bepaalde of de medicatie nog voldeed aan alle kwaliteitseisen. Zo ja, werden ze verstrekt aan een andere patiënt die deze medicatie nodig had.
In een wereld waar we door de just-on-time mentalitet en de niet-gediferencieerde aanvoerlijnen van grondstoffen steeds vaker tegen tekorten en onbeschikbaarheden van medicijnen aanlopen kan dit een nuttige aanvulling zijn op het huidige systeem van medicijnverstrekking en (internationale) tekorten tegengaan. Bovendien is dit een oplossing die de milieuschade van al die chemische stoffen die zomaar de verbrandingsoven ingaan en vaak jaren- en generaties lang niet afbreekbaar zijn aanzienlijk zou kunnen verlichten.
Dan geldt uiteraard ook nog de aansprakelijkheid van de producent van de geneesmiddelen. Bij hergebruik kan die argumenteren dat het niet te bewijzen valt dat de medicatie onder de optimale omstandigheden bewaard is. Daarvoor moet met de mutualiteiten en de patiënten een regeling worden getroffen waarbij de verantwoordelijkheid deels gedragen wordt door de patiënt.
Tenslotte, en daar zouden patiënten in hun rol van consument én belastingbetaler wel oren naar moeten hebben, net als de politici die steeds op zoek zijn naar methodes om hun begrotingen te stutten, zouden we op die manier meer honderden miljoenen, tot zelfs miljarden kunnen besparen. Geld dat nu simpelweg verbrand wordt! Als dat geen incentive is… Daar kan geen pharmalobby tegenop!
Bronnen & verderlezen
