Na maanden van oplopende spanning is na de climax in de marge van het World Economic Forum in Davos midden januari de rust (voorlopig?) weer neergedaald over het Arctische eiland dat zich Kalaallit Nunaat noemt en dat wij als Groenland kennen. Als u Donald J. Trump heet noemt u het ook wel eens IJsland, maar soit, daarover gaat het nu niet. Er is een framework die naar het begin van een deal kan leiden. Een compleet andere deal dan die van 1951 tussen de Verenigde Staten van Amerika en het Koninkrijk Denemarken. Anders, maar wel meer van hetzelfde. Toch als we de media mochten geloven die het toch twee volle dagen over niks anders hadden in hun duidingsprogramma’s.
Volgens de Amerikaanse president, de vijfde reeds die sinds 1867 het eiland wilde inlijven, wordt er vanaf nu onderhandeld over een allesomvattend Arctisch akkoord dat zowel verdediging als mijnbouw en wie-weet-wat-nog-al omvat. En over die wie-weet-wat-nog-al, daar gaat het natuurlijk over.
Laat ons even naar het begin teruggaan. De VS hebben al sinds 1951, twee jaar nadat Denemarken met de VS en een tiental andere landen het NAVO-verdrag afsloot, het recht om militaire basissen en installaties (raketinstallaties, radar- en weerstations…) te bouwen in Groenland. Volgens sommige bronnen waren er dat op een bepaald moment tijdens de koude oorlog zowat vijftig verspreid over het hele eiland. Anno 2026 is er nog één operationele Amerikaanse basis: Pituffic Space Base. Niet te verwarren met een “pity fuck”, wat heel wat anders is, maar goed, we dwalen opnieuw af.
Amerikaanse soevereiniteit
Deze basissen en installaties, zo wil het de overeenkomst uit 1951, staan onder controle van de Amerikanen maar bevinden zich op Groenlands grondgebied, onder controle van Denemarken dus. Daar zou nu verandering in komen, als we de entourage van Trump mogen geloven. Net zoals de Sovereign Base Areas van Akrotiri en Dhekelia op Cyprus, die in totaal 254 vierkante kilometer soeverein Brits grondgebied vormen, zouden de Amerikaanse militaire installaties op Groenland honderd procent Amerikaans worden. Ze zouden ook, via een eeuwigdurende lease onder feitelijke (maar dus niet soevereine) controle van de VS kunnen staan, zoals Guantánamo Bay op Cuba. Althans, dat zijn de redeneringen die veel Amerikaanse media maken op dit moment.
Toch kan Amerikaanse soevereiniteit ook op een andere manier, zoals de Britten op Gibraltar bewijzen. Het soevereine gebied kan immers ook een volledige stad omhelzen. Zeker als de basissen permanent gestationeerde militairen tellen, hebben die naast huisvesting ook ontspanning en levensmiddelen nodig.
Een militaire basis is een stad op zich maar op Groenland komt daar nog energievoorziening bij kijken. Ik denk niet dat Denemarken in tijden van klimaatverstoring akkoord zal gaan met centrales en generatoren op fossiele brandstoffen, dus komen, naast windturbines, ook kleine kerncentrales om de hoek kijken. Wordt Groenland het eerste land waar kleine modulaire reactoren (SMR) actief worden?
Commerciële exploitatie door Big Tech
Als we de Amerikaanse president een beetje kennen, zal ook het Amerikaanse bedrijfsleven (lees: zijn grote techdonoren) een graantje mogen meepikken. Schrik dus niet als op het soevereine Amerikaanse grondgebied plots megadatacenters verrijzen. Zowat alles verbruikt steeds meer data: van streaming over crypto tot AI, de datacenters rijzen als paddenstoelen uit de grond, overal ter wereld en vaak tegen de wil van omwoneneden. En die verbruiken enorme hoeveelheden stroom, zeker ook voor koeling, iets wat op Groenland veel minder noodzakelijk zal zijn dan in, pakweg, Texas. Ook koelwater is trouwens ruimschoots voorhanden op het ijzige eiland. Google koopt ook nu al kernenergie om rechtstreeks in zijn datacenters te pompen, waarom dan niet van een SMR op Groenland?
Bovendien tweette de toen 24-jarige Dryden Brown in 2024 al over het kopen van Groenland, waarna hij er ook naartoe afreisde voor een kennismaking met het eiland waar hij per tweet en optie op genomen had. Brown was toen CEO van Praxis, een deel van The Network Group, dat op zijn beurt weer een bedrijf is dat overal ter wereld neokoloniale cryptovriendelijke en reguleringsvrije autoritair bestuurde landen wil oprichten om er “de economie van de toekomst” te bewerkstelligen. Inspirator en financier van dit alles? Techmiljardair Peter Thiel, die zich wel vaker in Trumps orbit bevindt en achter Palantir Technologies zit, dat software voor regeringen maakt om zowat alle data met alles te verbinden.
Amerikaanse drieletteragentschappen
Maar niet alleen particuliere spelers verbruiken sloten data (en dus ook elektriciteit en koelwater). Wat te denken van het Amerikaanse veiligheidsapparaat dat met de NSA, FBI, CIA en die vijftien andere veiligheidsdiensten nu ook al talloze (al dan niet geheime) datacenters heeft waar ze werken aan zaken zoals kwantumcomputers en dingen die wij, gewone stervelingen, ons nog niet kunnen voorstellen. Waar staan die veiliger dan onder toezicht en dichte beveiliging van het eigen militaire apparaat op Groenland? Gezien de ligging moet wie dan ook een datacenter wil neerpoten op het eiland weinig schrik hebben van gesaboteerde datakabels naar de VS, daar zorgen de Amerikaanse kustwacht en marine wel voor.
Mijnbouw
Mijnbouw dan. Dat wordt nog een harde dobber, onder al die kilometers ijs. Naast veel koper en uranium (handig voor die modulaire reactors en meteen ook voor wapensystemen) zit daar nog heel wat ander duur en zeldzaam materiaal in de grond. Reken maar op nog eens een halve stad aan mijnbouwers en -werkers allerhande. Net als de militairen en zij die de datacenters bouwen en onderhouden kan ook dat werkvolk gebruik maken van de stad in het Gibraltar-concept.
De bevolking van Groenland zou zowaar verveelvoudigen!
Wat met de Europese belangen?
Niets houdt de Scandinavische landen trouwens tegen om een gelijkaardig concept ook zelf uit te bouwen, onder veiligheidsgaranties van de NAVO-bondgenoten die volgens de NAVO-Secretaris-Generaal mee betrokken zullen worden in het Amerikaanse veiligheidsconcept voor het Arctisch gebied. En zelfs al zou dat veiligheidsconcept enkel voor Groenland zou gelden, er zijn talloze Europese defensieve allianties die zich op de bescherming van deze regio richten.
Er is de Nordic-Baltic Eight (NB8) dat de drie Baltische en de vijf Scandinavische NAVO-bondgenoten omvat, de Joint Expeditionary Force, die dezelfde leden telt als de NB8 maar daarnaast ook Nederland en het Verenigd Koninkrijk verbindt en, tenslotte is er de NAVO zelf, want tot nader order is een aanval op één bondgenoot volgens Artikel 5 van het NAVO-verdrag nog steeds een aanval op allen! En wat hebben die Amerikanen me daar toevallig een veelvoud aan hypermoderne basissen in de buurt staan!? Ideaal om terug te slaan naar de snoodaards die ons willen vernietigen!.
Zeker als het Eurostack-concept, dat Europa zich meer moet losmaken van Amerikaanse hoogtechnologie, alsmaar verder ingang vindt zullen ook wij naar het Arctische gebied moeten kijken om daar zo efficient mogelijke datacenters te bouwen. Ook hier komt het nucleaire in beeld, maar ook waterstof kan, als we de leden van de North Sea Summit, waaronder ook België, mogen geloven tegen die tijd gangbaar opgeslagen en gewonnen kunnen worden in de landen rondom de Noordzee.
Een Europese nucleaire paraplu?
Als bovendien zou blijken dat de Amerikanen toch niet de betrouwbare bondgenoten zijn die ze de afgelopen 77 jaar beweerd hebben te zijn, zal het hebben van eigen, parate militaire basissen zo dicht bij Rusland (en de VS), voor een raketschild en een eventuele nucleaire afschrikking, beslist zijn nut bewijzen. Dat de landen van de Weimar Driehoek (Duitsland, Frankrijk en Polen) ook over een eigen Europees kernarsenaal de koppen al bij elkaar gestoken hebben zal u dan ook niet mogen verbazen. Ook het Verenigd Koninkrijk werd betrokken, via een constructie die Weimar+ is gaan heten. Ook tijdens de Trinity House Agreement in oktober 2024, waarbij Duitsland en het VK beloofden hechter militair te gaan samenwerken en ook de defensieindustrie opnieuw alle kansen te geven, met nieuwe wapenfabrieken in beide landen, werd in de wandelgangen op het hoogste niveau over een Europese nucleaire paraplu gesproken. Europese fondsen hiervoor, gezien de vele recente initiatieven in die richting, zullen zeker geen probleem vormen en ook de huidige NAVO-norm van 3,5% tot 5% zorgt ervoor dat ook de lidstaten flink wat euro’s te besteden hebben. Bovendien zijn ook eurobonds niet langer een taboe in de Europese Raad. Zolang ze maar onder een andere naam in de begroting worden ingeschreven om de weerstand te breken van wie, zoals Nederland’s kersvers bijna-minister-president Rob Jetten, zich in zijn regeerakkoord of verkiezingsprogramma tegen verzette.
Frankrijk
Dat Frankrijk mee in de kopgroep van dit initiatief zit is enigszins ironisch, gezien Frankrijk op 30 augustus 1954 de Europese Defensie Gemeenschap (EDG) verwierp die het in 1952 nog samen met West-Duitsland, Italië en de Benelux ondertekend had. Zo wou Duistland inschakelen in een Europese defensiepoot binnen de NAVO zonder dat het land een op zichzelfstaand leger kon en mocht opbouwen.
Hoewel Jean Monnet en Robert Schuman hier grote voorstanders van waren was het uiteindelijk Charles De Gaulle die er de stekker uittrok. Hij liet zijn parlementsleden, samen met ondermeer de communisten die een groter Amerikaans imperialisme vreesden, een stemming over het verdrag verwerpen in de Franse Nationale Assemblee. Uiteindelijk is het EDG-verdrag dus zelfs nooit ter stemming voorgelegd!
Deze houding had tot gevolg dat de jonge Europese instellingen geblokkeerd raakten en Frankrijks relaties met de Europese partners gespannen werden. De Gaulle accepteerde dat, omdat volgens hem staten geen vrienden hebben, maar belangen.
Ook wat betreft de Franse kernwapens, de zogenaamde “Force de frappe”, die president Macron anno 2025 wilde uitbouwen tot een van de baisispijlers van een Europese nucleaire paraplu, werd eind de vijftiger jaren door toen (ondertussen president) De Gaulle beslist dat het land zich uit de commandostructuur van de NAVO zou terugtrekken om te vermijden dat die wapens, en de Franse troepen, ooit onder het commando van een niet-Fransman, de (altijd) Amerikaanse Supreme Allied Commander Europe (SACEUR), zouden vallen. Zijn geopolitieke visie vatte De Gaulle als volgt samen: “Ik meen op de kaart te hebben gezien dat Amerika niet in Europa ligt.”
De conclusie van deze Groenlandhistorie is dat blijkbaar iedereen van gedacht kan veranderen, ook een eigenzinnig, hyperchauvinistisch en koppig land als Frankrijk. In de geschiedenis staat namelijk niks in steen gebeiteld. Vraag maar aan de man in het Witte Huis, president van een al even eigenzinnig, hyperchauvinistisch en koppig land.
